Nuôi con – Trẻ ăn vạ?

Trẻ em giỏi nhất là “thể hiện cảm xúc” và dở nhất là “kiểm soát cảm xúc”.

Con nít sẽ rất dễ thương khi thể hiện những cảm xúc tích cực của mình, và sẽ vô cùng “đáng sợ” khi lên cơn ăn vạ, thả mình theo những cảm xúc tiêu cực. Theo kinh nghiệm của những đàn chị trong nghề “làm mẹ”, thì trong quá trình phát triển của trẻ, việc bố mẹ đối ứng với những cảm xúc tiêu cực của trẻ như thế nào sẽ trở thành một phần tiền đề cho việc hình thành tính cách trẻ. Chính vì vậy, mình đã tìm hiểu khá nhiều về vấn đề này (dù chưa có cơ hội “thực chiến”).

13 tháng, Quýt đã bắt đầu biết khóc hờn.

Chưa khóc thì thôi, khóc rồi thì kinh lắm!

Tuy hơi sớm để cho rằng những cơn khóc hờn của con là biểu hiện của việc con ăn vạ, nhưng mình nghĩ, thôi thì đây cũng là khoảng thời gian “thực tập” của mẹ, trước khi vào màn biểu diễn ăn vạ chính của con. Tìm hiểu trên mạng về việc khóc hờn của trẻ, mình thấy có bài viết này (mình có sửa lại câu cú một chút cho dễ hiểu hơn).

———————————————–

LÀM GÌ KHI TRẺ GIẬN DỮ, KHÓC, ĂN VẠ

Sự bướng bỉnh và giận dữ (thuật ngữ tiếng Anh gọi là Tantrum) là những biểu hiện cảm xúc diễn ra rất bình thường ở trẻ nhỏ. Đôi lúc những cảm xúc này sẽ hơi quá đà với những biểu hiện mãnh liệt như: nằm lăn ra đất, khóc và hét lớn, bứt tóc bứt tai, dùng chân đá đồ đạc, thậm chí đá cả bố mẹ của mình. Một buổi workshop của GS. James A.G. tại ĐH Connecticut, Mỹ đã có những giải thích khoa học về: Tại sao tantrum của trẻ đi quá đà? Làm sao sự quá đà này chấm dứt? Làm sao để trẻ ngoan hơn?

Để làm được điều này, chúng ta phải hiểu rõ Tantrum và cách ứng xử với những cơn tantrum của trẻ.

① TANTRUM DIỄN RA NHƯ THẾ NÀO?

Theo GS. Potegal M., ĐH Minnesota, Mỹ, thì có 5 giai đoạn của Tantrum, cụ thể là:

GIAI ĐOẠN 1: GIẬN DỮ. “Triệu chứng” cơ bản của giai đoạn 1 là những tiếng hét/la rất lớn hoặc việc trút cơn giận dữ bằng những hành vi mãnh liệt vào vật thể/bản thân/người khác. Tuy nhiên, thời gian diễn ra giai đoạn 1 khá ngắn và chỉ kéo dài khi có ai đó tác động vào cảm xúc của trẻ lúc này.

GIAI ĐOẠN 2: BUỒN BÃ. Giai đoạn này bắt đầu bằng việc trẻ giảm dần những hành vi mãnh liệt, thay vào đó là sự mếu máo và khóc rấm rức. Thời gian diễn ra của giai đoạn 2 khá dài, chiếm 40% tổng thời gian Tantrum.

GIAI ĐOẠN 3: ĐỪNG CHẠM VÀO TÔI. Trong giai đoạn này, trẻ sẽ có những biểu hiện từ chối sự quan tâm của những người xung quanh, như việc giẫy nẩy lên khi bạn cố chạm hoặc dỗ dành bé. Thời gian giai đoạn này khá ngắn, chiếm 10% tổng thời gian tantrum.

GIAI ĐOẠN 4: TÔI CẦN CÁI ÔM. Là lúc trẻ bắt đầu bình tĩnh lại, giảm đi những hành vi thái quá, nhìn ngó xung quanh để tìm kiếm sự an ủi. Lúc này cơn khóc của trẻ có thể vẫn còn, nhưng sẽ giảm dần và có thể chấm dứt hẳn khi nghe ai đó nói đến, hoặc dỗ dành trẻ. Thời gian của giai đoạn này cũng khá ngắn, chỉ tầm 10%.

GIAI ĐOẠN 5: HẾT GIẬN. Trẻ nhỏ thường không kéo dài một cơn giận dữ quá 1 tiếng đồng hồ, vì bộ não của trẻ luôn trong trạng thái học hỏi và tiếp nhận những cảm xúc mới. Sau 4 giai đoạn nói trên, trẻ thường sẽ quên luôn cảm xúc giận dữ vừa nãy, và sẽ chơi lại với đồ vật, hay người bạn mà đã làm mình giận dữ đó bình thường.

② QUY LUẬT TANTRUM

Bất cứ tác động nào của những tác nhận bên ngoài trong giai đoạn 1, 2 và 3 đều dẫn đến sự kéo dài giai đoạn 2 ở lần tantrum tiếp theo. Bất cứ tác động nào lên giai đoạn 2 (chẳng hạn như dụ dỗ, đánh lừa, mua đồ chơi) để bé quên và chuyển luôn sang giai đoạn 5 thì tantrum lần sau sẽ mãnh liệt hơn và bạn phải dụ lớn hơn bé mới nguôi được.

Cách tác động hợp lý nhất: Bạn hãy để bé tự mình trải qua giai đoạn 1,2,3 trong an toàn, không cố gắng làm bé nguôi giận hay trách mắng để át cơn giận của bé trong những giai đoạn này. Ngược lại, hãy bắt đầu tiếp cận bé một cách nhẹ nhàng khi bé đã tự mình chuyển sang giai đoạn 4, và tạo điều kiện để bé chuyển qua giai đoạn 5 một cách tự nhiên. Điều này sẽ giúp bé trưởng thành hơn trong cảm xúc một cách hợp lý, không miễn cưỡng hay quá sức.

③ NHỮNG VÍ DỤ VỀ CÁCH LÀM CHƯA ĐÚNG CỦA CHA MẸ

Ví dụ 1:

Khi trẻ tantrum giai đoạn 1 hoặc 2, cha mẹ lo lắng và dụ dỗ bé bằng đồ chơi để bé quên cơn giận dữ. Biểu hiện bất thường ở đây là bé chuyển gấp gáp cảm xúc qua cấp 3 đến cấp 5, mà không qua cấp 4. Trẻ không bao giờ biết cảm xúc được yêu thương, mà trẻ sẽ hiểu cứ tantrum hét lớn (giai đoạn 1) hoặc khóc ăn vạ (giai đoạn 2) thì sẽ được ba mẹ chiều ý. Do đó, lần tantrum khác bé sẽ vẫn luôn nằm ở giai đoạn 1 hoặc 2.

Ví dụ 2:

Khi trẻ vừa tantrum giai đoạn 1 hoặc 2, bạn hét/la lớn/đánh bé, như kiểu “im ngay/nín ngay”. Điều này sẽ làm giai đoạn 2 kéo dài, không thể dứt và nếu kết thúc bằng đòn roi thì bé sẽ chỉ mãi dừng ở giai đoạn này cho mỗi lần sau.

④ BẠN CẦN LÀM GÌ?

Tantrum là 1 thể loại cảm xúc mà các bé đều trải qua. Đầu tiên, hãy chấp nhận điều này một cách thật bình thường. Không phải vì thế mà trẻ sẽ trở nên hư đốn hay cứng đầu. Hãy bình tĩnh xử lý để trẻ có thể học hỏi được nhiều điều về tantrum của chính mình.

Trong việc xử lý tantrum, giai đoạn 1,2,3 là những giai đoạn mà chúng tôi gọi là “tránh tác động” vì đây là một trạng thái mà bé trải qua, suy nghĩ và tự điều chỉnh cảm xúc của bé. Mọi tác động vào giai đoạn này đều chỉ làm nó dài hơn. Giai đoạn thứ 4 là thời điểm tốt nhất để bạn cho lời khuyên, dạy bảo và yêu thương.

Cụ thể:

  • Hãy cắt ngay nguồn năng lượng gây ra tantrum, đừng lo lắng khi tantrum quá đà ở giai đoạn 1,2 và 3. Bạn chỉ đơn thuần im lặng, và cất những món đồ/giải quyết tình huống gây ra sự tantrum bé.
  • Hãy cố gắng cứng rắn và kiên nghị đúng mức trong suốt thời gian tantrum diễn ra ở giai đoạn 1,2 và 3
  • Không nên là dùng đồ chơi hay dụ dỗ bé. Vì làm vậy bé sẽ không học được cách chấp nhận và thay đổi trong cảm xúc.
  • Khi bé ở giai đoạn 4, bạn có thể nói chuyện và đừng ngại cho bé cái ôm và những lời yêu thương.

(được chia sẽ bởi Bác sĩ dinh dưỡng Anh Nguyễn (Thành viên của Hiệp Hội Dinh Dưỡng Lâm sàng Anh Quốc, Chuyên khoa Dinh dưỡng Nhi, ĐH Worcester))

———————————————–

Về ý kiến cá nhân, mình nghĩ một người mẹ bình thường, không phải là chuyên gia nghiên cứu về tâm lý trẻ sẽ có những thắc mắc như thế này:

  • có vẻ không phải mọi cơn khóc/giận dữ của trẻ đều là tantrum. Đôi lúc con khóc to, ăn vạ, chẳng vì lý do gì cả, mà nếu vậy thì có nên áp dụng những bước trong nghiên cứu này hay không? (Mình đã từng áp dụng với Quýt những lời khuyên mà nghiên cứu này đưa ra trong một vài trường hợp, và kết quả không hề tốt! Quýt không hề có dấu hiệu tự nín, mà càng lúc càng khóc nhiều hơn, to hơn, tổng thời gian tới tận gần 40p)
  • đặt ra được cột mốc thời gian về độ tuổi tương đối mà từ đó trẻ bắt đầu có thể nhận thức và thực hiện những hành vi tantrum nói trên để các bố mẹ có thể hiểu rõ hơn vấn đề này. Có thể thời điểm mà mình áp dụng lời khuyên của nghiên cứu này không đúng (quá sớm?) chăng?
  • đưa ra các phương án kiểu A, B, C, D thì sẽ tốt hơn, vì không phải tất cả mọi trẻ đều chỉ có 1 patern hành động.

Thực tế, những nghiên cứu về hành vi trẻ em như thế này rất tuyệt vời. Và sẽ tuyệt vời hơn nữa nếu có những buổi học trực tuyến cho các bà mẹ, đưa ra những lời khuyên khoa học cho những người đang bỡ ngỡ trong một thiên chức hoàn toàn mới.

Tokyo, 2019.02.08

(Vào đây để đọc những bài viết khác)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s